Dziś jest
PL EN DE UK LT

GRZEGORZE - Orzysz.pl

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

Orzysz.pl » Turystyka » Miejscowości » GRZEGORZE

GRZEGORZE

Odkryte przez archeologów zabytki pochodzenia wczesnośredniowiecznego i późniejsze przemawiają za tym, iż okolice wsi zasiedlone były jeszcze przed nadaniem przywileju lokacyjnego majątkowi.

Za wcześniejszym osadnictwem w tej okolicy przemawia także zachowana nazwa topograficzna z połowy XIV wieku. Nazwa ta jednak w przywileju lokacyjnym (1437) nie pojawia się, znana jest bowiem dopiero z 1485 roku jako "Grógersdorft. Od początków XVI wieku nazwa ta nie zmieniała się. Zmianom ulegał jedynie jej zapis fonetyczny. Tak też powyższa nazwa była zapisywana jako „Gregersdorf" lub też „Gregersdorf. Wyjątek stanowił jedynie zapis z 1651 roku jako "GregerBen" i zapis z 1663 roku jako "Gregoaen".

Dnia 2 lutego 1437 roku Grzegorze otrzymały przywilej lokacyjny, nadany przez prokuratora rastemborskiego (kętrzyńskiego) Gerlacha Mertza za zgodą wielkiego mistrza krzyżackiego Pawła von Russdorfa. Na mocy tego dokumentu wierni: Witchen i Tepchen otrzymali 30 łanów wolnych w dziedziczne i wieczyste władanie jako majątek własny na prawie chełmińskim. W zamian za nadane dobra Witchen i Tepchen winni byli pełnić dwie służby wojskowe (czyli ogierem i pancerzem), od których zobowiązani byli również wnosić opłatę rekognicyjną w dowód uznania władzy zakonnej. Otrzymali ponadto prawo niższego sądownictwa w granicach swoich dóbr. Posiadali także prawo nadawania swojej ziemi chłopom zobowiązanym wobec tego do oddawania odpowiednich należności.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466) mieszkańcy miejscowości Grzegorze prawdopodobnie opowiedzieli się po stronie związku pruskiego, jednakże po jego klęsce pozostały pod władztwem zakonnym. Nie jesteśmy jednak w stanie odtworzyć tego okresu w dziejach wsi za względu na brak dostępu do tekstów źródłowych. Zachował się nieco późniejszy dokument z 29 grudnia 1485 roku dotyczący nadania ziemi Burhartowi Pomianowi. Kolejna informacja o wsi pochodzi z 1517 roku. Jest to sprawozdanie Komturstwa Ryńskiego, w którym wymienione są również Grzegorze i wolni posiadacze majątków we wsi z obowiązkiem dwóch służb, wśród których wymienieni zostali mężczyźni z przydomkiem starostwa. Zapis ten pozwala wnioskować, że Grzegorze były też siedzibą jakiejś mniejszej struktury administracyjnej ze starostą na czele, na wzór sołtysa wsi czynszowej. Z pewnością nie było to komornictwo (jak niektórzy przypuszczają), bo to znajdowało się w Orzyszu. Natomiast według kolejnego zapisu (1519 rok) Grzegorze nadal liczyły 30 łanów i wystawiały dwie służby. Przez następnych kilka lat liczby te nie uległy zmianie, o czym informuje treść wykazu osad wolnych z 1535 roku. Znane są także dwa równie wczesne parafialne spisy mieszkańców: jeden z 1539 i drugi z 1540 roku, według których w osadzie mieszkało m.in. 8 wolnych. Wśród nich zaś wymieniony jest Starosta Marcin, dalej: Damian, Jakub, Stańko Losch, Jurek, Maciej i Kowal. Spis ten oprócz stanu ludności dostarcza nam danych dotyczących również i stanu majątkowego Grzegorzan. Na podstawie bowiem wymienionej w spisie wysokości podatku płaconego przez poszczególne osoby można sądzić o ich zamożności. Zdaje się jednak, iż w owym czasie osada była dosyć bogata, potwierdzeniem czego był między innymi fakt zatrudnienia zagrodników (w spisach, o których mowa wymienionych jest ich sześciu: Burzan, Micula, Jann, Jureck, Bartnik, Janusch.

Uprawa ziemi i hodowla zwierząt była z pewnością podstawą utrzymania. Uzupełnieniem gospodarki w Grzegorzach było także rzemiosło (istniał tu zakład kowalski) i bartnictwo. Z biegiem czasu majątek grzegorzewski dzielony był pomiędzy kolejnych właścicieli. Z dwóch bowiem majątków nadanych Wilchenowi i Tepchenowi w roku 1437, do roku 1568 powstało aż dziewięć. Na skutek stopniowego rozdrabniania majątku nastała konieczność poszukiwania nowych ziem w okolicy. Tak też w wyniku zagospodarowywania okolicznych gruntów w roku 1599 Grzegorze rozrosły się z 30 łanów do 51. Wzrosła także liczba mieszkańców. Dzięki zachowanej dokumentacji wiemy także, że w roku 1622 zwiększa się też wśród ludności grzegorzewskiej (z 8 do 11). Owi wolni nadal jednak zobowiązani byli do wystawiania dwóch służb konnych.

Jednakże już początek XVII wieku niesie ze sobą pogłębiający się kryzys gospodarczy. O tym, że wieś nie rozwijała się już tak dobrze jak dotychczas, świadczy chociażby pewien udokumentowany fakt. Otóż w 1638 roku mieszkańcy Grzegorzy i sąsiedniego Kwiku zwrócili się do władz z prośbą o zmianę świadczeń (zniesienie dotychczasowego świadczenia od pługa i wprowadzenie daniny od lana).

Powodem tych kłopotów ekonomicznych mieszkańców wsi (wg działającej wówczas komisji rozstrzygającej) była zła gleba, uprawiana w sposób niezmienny od dwóch stuleci. Prawdopodobnie więc doszło do erozji ziemi. W parze z kłopotami ekonomicznymi szły także i inne nieszczęścia. W październiku 1656 roku bowiem osady nie ominął też najazd tatarski, w wyniku którego kilku mieszkańców wsi dostało się do niewoli. Inne natomiast straty nie są znane. Być może więc najazd ów nie był tak tragiczny w skutkach. Ogólna liczba wolnych zmniejszyła się, aczkolwiek areał ziemi zwiększył się do 48 łanów. Liczba wolnych powoli rosła. W roku 1690 było ich 9, zaś do roku 1714 liczba wolnych grzegorzewskich wzrosła do 14. Wsi nie ominęła także straszliwa zaraza dżumy z 1710 roku.

W ciągu XVIII wieku potwierdzony został status mieszkańców Grzegorzy jako wolnych chłopów zobowiązanych do pracy szarwarkowej.

Drukuj | Wyślij znajomym | 2005-09-28 11:42 |

..:::  FOTO GALERIA  :::  VIDEO GALERIA  :::  MAPA SERWISU  :::  ARCHIWUM  :::  KONTAKT Z REDAKCJĄ  :::..
Copyright @ 2004 - 2016 Urząd Miejski w Orzyszu System 4Too      Stronę monitoruje stat24